Several anthropological and historical studies based on comparative research show that there is no universal concept of ‘cleanliness’ or ‘hygiene’ common to all cultures in all historical periods. Ideas about what is considered clean, the means used to keep persons, objects and places clean, and the frequency or appropriate timing of cleaning actions differ between cultures, and even within a given culture. The latter implies that, sometimes, these differences depend on social position, mainly because this position allows or prevents certain cleansing practices. In addition, the concept of ‘cleanliness’ may sometimes be intertwined with the idea of ‘purity’, and thus be related to religious beliefs and practices. The present article examines the concept of ‘hygiene’ for the case of the Hittites, and aims to do so from an historical perspective by reflecting on modern vocabulary related to hygiene, investigating Hittite terminology related to cleanliness and analysing textual sources. Archaeological evidence will be examined alongside the textual sources to establish correlations regarding locations and objects used for hygienic practices. The objectives are to investigate who practiced cleanliness and when in Hittite culture, how and where these practices occurred, and what objects were used, as well as how the Hittites understood hygiene and whether perceptions and practices varied by social group.

Karşılaştırmalı araştırmalara dayanan çeşitli antropolojik ve tarihsel çalışmalar, tüm kültürler ve tarihî dönemler için ortak ve evrensel bir ‘temizlik’ veya ‘hijyen’ anlayışının bulunmadığını ortaya koymaktadır. Hangi unsurların temiz kabul edildiği, kişileri, nesneleri ve mekânları temiz tutmak için hangi yöntemlerin kullanıldığı ve temizlik eylemlerinin ne sıklıkla ya da hangi zamanlarda gerçekleştirildiği kültürden kültüre, hatta aynı kültür içinde bile değişiklik gösterebilir. Toplumsal konum farklılıkları bazen belirli temizlik uygulamalarını teşvik edebilir ya da bunları sınırlayabilir. Bunun yanı sıra, ‘temizlik’ kavramı zaman zaman ‘saflık’ anlayışıyla iç içe geçebilir ve bu bağlamda dinî inançlar ve ritüellerle bağlantılı olabilir. Bu makale, Hititler bağlamında ‘hijyen’ kavramını incelemekte ve bunu tarihî bir perspektifle ele almayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede, modern hijyenle ilgili terimlerin değerlendirilmesi, temizlikle ilgili Hititçe kelimelerin incelenmesi ve yazılı kaynakların analiz edilmesi hedeflenmektedir. Ayrıca, hijyen uygulamalarının gerçekleştiği mekânlar ve kullanılan nesneler arasındaki bağlantıları belirlemek amacıyla arkeolojik bulgular da metinlerle birlikte ele alınacaktır. Araştırmanın temel hedefleri, Hitit toplumunda kimlerin ve ne zaman temizlik uygulamalarını gerçekleştirdiğini, bu uygulamaların nasıl ve nerede yapıldığını, hangi araç ve malzemelerin kullanıldığını ortaya koymak; ayrıca Hititlerin hijyeni nasıl algıladığını ve bu algının toplumsal gruplara göre farklılaşıp farklılaşmadığını irdelemektir.